Dla wielu osób, zwłaszcza starszych, przewlekły ból staje się codziennym towarzyszem życia. Przyczyny mogą być bardzo zróżnicowane, jednak wspólnym mianownikiem jest to, że pacjenci często nie wiedzą, gdzie szukać pomocy ani jak radzić sobie z tym obciążeniem. Nierzadko oczekują miesiącami na operację, nie mając pojęcia, jak złagodzić objawy w międzyczasie.
O problemach związanych z bólem przewlekłym i możliwościach jego leczenia opowiada lek. Daniel Płomiński – ortopeda-traumatolog i chirurg kręgosłupa, współwłaściciel Centrum Medycznego Ortho-Plus w Krakowie.
Co jest przyczyną przewlekłego bólu?
W przypadku osób starszych najczęściej mamy do czynienia ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów – biodrowych, kolanowych czy kręgosłupa. Równie często przyczyną są powikłania osteoporozy, prowadzące do złamań i przewlekłych dolegliwości bólowych.
Zidentyfikowanie dokładnego źródła bólu może być dużym wyzwaniem. – Pacjent zwykle trafia najpierw do lekarza rodzinnego, który rozpoznaje np. rwę kulszową. Warto jednak pamiętać, że rwa nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem ucisku, często na korzenie nerwowe – wyjaśnia lek. Płomiński. – Źródłem mogą być m.in. dysfunkcje krążków międzykręgowych, zwyrodnienia stawów, a nawet schorzenia nowotworowe lub zakażenia bakteryjne kręgosłupa.
Brak precyzyjnej diagnozy powoduje, że pacjent długo cierpi bez skutecznej terapii. Dopiero konsultacja ze specjalistą pozwala podjąć właściwe leczenie.
Niska świadomość problemu
W Polsce wciąż panuje przekonanie, że ból jest nieuniknionym elementem starości. Wiele osób stara się „przetrwać” dolegliwości, przyjmując leki bez recepty lub ignorując objawy, dopóki ból nie stanie się nie do zniesienia.
– Wielu pacjentów usprawiedliwia swój stan wiekiem. To błędne myślenie – podkreśla ortopeda. – Coraz bardziej powszechne staje się przekonanie, że ból nie powinien być normą. Wzrasta liczba poradni leczenia bólu, a zarówno lekarze, jak i pacjenci coraz lepiej rozumieją ten problem. Życie w bólu nie powinno być standardem.
Od czego zacząć leczenie?
Punktem wyjścia powinien być kontakt z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Po wykonaniu podstawowej diagnostyki – jak RTG czy USG – lekarz może określić prawdopodobną przyczynę dolegliwości i skierować pacjenta dalej.
– Na przykład w przypadku bólu biodra lekarz może rozpocząć leczenie od leków pierwszego rzutu, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub paracetamol – tłumaczy lek. Płomiński.
U osób starszych konieczne jest szczególnie ostrożne dawkowanie leków, ze względu na częste przyjmowanie innych preparatów. Wskazane jest minimalizowanie liczby farmaceutyków i wybór środków z różnych grup terapeutycznych.
Gdy doustne leki nie pomagają
W sytuacji, gdy leki doustne są przeciwwskazane – np. z powodu chorób układu pokarmowego – można zastosować preparaty przezskórne, jak plastry z substancjami opioidowymi. Działają one przez kilka dni, stopniowo uwalniając lek. Choć skutki uboczne są mniejsze niż w przypadku morfiny, ich stosowanie wymaga nadzoru lekarza.
W niektórych przypadkach pomocna może być medyczna marihuana. U młodszych pacjentów daje dobre rezultaty, natomiast u starszych efekty są bardzo indywidualne. Jeśli jednak nie ma przeciwwskazań, może być bezpiecznie włączona do terapii.
Silne opioidy również są rozważane, jednak ze względu na możliwość uzależnienia, ich stosowanie musi być bardzo dobrze przemyślane. – Kluczowa jest edukacja pacjenta – im więcej wie, tym mniej się obawia i tym skuteczniejsza może być terapia – zaznacza lekarz.
Terapia wielowymiarowa
Leczenie przewlekłego bólu nie ogranicza się do farmakologii. Bardzo ważną rolę odgrywają rehabilitacja, fizjoterapia, a także metody wspomagające – jak hirudoterapia (leczenie pijawkami), ortezy czy pasy ortopedyczne.
Jedną z nowoczesnych metod jest kriolezja – zabieg polegający na „zamrożeniu” zakończeń nerwowych przy pomocy dwutlenku węgla lub azotu. Daje to efekt długotrwałego uśmierzenia bólu. – Przed wykonaniem kriolezji przeprowadzamy blokadę diagnostyczną, by upewnić się, że to właściwe miejsce. Jeśli ból ustępuje, kwalifikujemy pacjenta do zabiegu – wyjaśnia ortopeda. Całość poprzedza precyzyjna diagnostyka obrazowa – rezonans, tomografia komputerowa lub RTG.
Najważniejsze – nie ignorować
Nowoczesna medycyna wychodzi z założenia, że przewlekły ból nie jest czymś, z czym trzeba się pogodzić. Można go skutecznie leczyć – zarówno przyczynowo, jak i objawowo. Nawet jeśli operacja nie jest aktualnie potrzebna, nie oznacza to, że pacjent musi cierpieć.
– Przykładowo, w przypadku zwyrodnienia biodra kriolezja może na pewien czas zastąpić operację. Oczywiście nie usuwa przyczyny, ale znacząco poprawia komfort życia – podkreśla lek. Płomiński.
Ból przewlekły to nie wyrok
Kluczowe znaczenie ma dokładna diagnoza, dobrze dobrany plan leczenia i zrozumienie potrzeb pacjenta. Jeśli terapia skutecznie eliminuje objawy i pozwala funkcjonować normalnie, leczenie operacyjne może zostać przesunięte w czasie. – Nie chodzi o to, by leczyć chorobę jako taką, ale by poprawić jakość życia pacjenta. Jeśli pacjent funkcjonuje dobrze mimo zmian zwyrodnieniowych, nie ma potrzeby spieszyć się z operacją – podsumowuje ekspert z Ortho-Plus.
Informacje o specjaliście
lek. Daniel Płomiński – współzałożyciel i współwłaściciel pełniący funkcję dyrektora medycznego Centrum Medycznego „Ortho-Plus” w Krakowie. W latach 2014 – 2020 Starszy Asystent Oddziału Klinicznego Chirurgii Ogólnej, Ortopedii i Obrażeń Wielonarządowych CUMRiK SU w Krakowie. W latach 2003 – 2014 Asystent i Starszy Asystent Oddziału Urazów Wielonarządowych, Ortopedii i Neuroortopedii Szpitala Specjalistycznego im. Ludwika Rydygiera w Krakowie.
Członek Polskiego Towarzystwa Chirurgii Kręgosłupa, AOSpine i EuroSpine.
